توار بلوچ

به نام خدا

اقای رضا هنری ایرانی الاصل مقیم کانادا متولد و بزرگ شده زاهدان که پس ازانقلاب به کشور کانادا مهاجرت و در رشته فیلم سازی و موسیقی  فارغ التحصیل و در طول مدت اقامت  خود در کشور کانادا تلاش های زیادی برای معرفی موسیقی بلوچستلن داشته اند . اخیرا به سفارش یکی از کانال های تلویزیونی کشور کانادا برای تهیه فیلم مستند در رابطه با موسیقی بلوچ به ایران سفر کرده و مشغول تحقیق و تهیه این فیلم می باشند . مصاحبه ای در مورد موسیقی بلوچستان با اقای مهندس عبدالسلام بزرگزاده انجام داده اند که متن این مصاحبه به  شرح ذیل است . سایت توار از ایشان و تمامی محققین و فیلم سازانی که در راستای معرفی فرهنگ و موسیقی بلوچ تلاش می نمایتد کمال تشکر و قدردانی را دارد.

بهزاد بلوچ

1-نظر شما در مورد موقعیت کنونی موسیقی بلوچ و هنرمندان نوازنده و محققین دست اندرکاراین رشته هنری چیست ؟

موسیقی بلوچ در حال حاضر علی رغم دارا بودن پتانسیل های بسیار زیاد اعم از موسیقی غنی و اصیل تعداد زیاد هنرمندان و نوازندگان موسیقی در سنین مختلف متاسفانه به دلیل برخی عوامل از جمله عدم حمایت جدی و از طرفی برخی تعصبات قومی و مذهبی محدود شده به موسیقی مجالس و موسیقی عروسی اگر دلایل موسیقی بلوچ را عنوان نمائیم :

1 - جایگاه طبقاتی هنرمندان موسیقی که اغلب در طول تاریخ بلوچستان به آنهابه دیده تحقیر نگاه می شده و بجای اینکه بعنوان هنرمند و ارزش هنری اثار آنها توجه شود به جایگاه طبقاتی آنها توجه می شده و به آنها پهلوان (لوری) می گویند در حال که در جوامع دیگرموسیقی به عنوان یک هنر ارزشمند محدود به یک طایفه ،قبیله و افراد خاص نمی شود بلکه متناسب با ذوق و سلیقه و علاقه ای که شخص دارد از هر طبقه اجتماعی که باشد در عرصه موسیقی نیز فعالیت می نماید .

2- تعصبات کذهبی البته این محدودیت پس از انقلاب در سطح کشور وجود داشته و نسبت به موسیقی محدودیت  هایی وجود داشته است هر چند در سالهای اخیر توجه  بیشتر به مقوله موسیقی می شود اما کافی نیست در بلوچستان با توجه به اینکه نفوذ اجتماعی روحانیون  مذهبی بیشتر از سایر گروههای اجتماعی و فکری می باشد و از طرفی هیچگونه فعالیت ارزشمند به ویژه فعالیت های  تحقیقاتی در مورد جایگاه موسیقی در اسلام و موسیقی مذهبی انجام نشده است بنابراین هنرمندان موسیقی مورد بی مهری قرار گرفته اند . در حالی که در قدیم موسیقی حتی در مراسم مذهبی نیز جایگاه داشته به عنوان مثال برای بیداری مردم هنگام سحردر ماه مبارک رمضان از دهل استفاده می شده وبرای اعلام خبرهای مهم از ابزار موسیقی استفاده می کرده اند . برای درمان و موسیقی درمانی از موسیقی گواتی با نغت پیغمبر و بزرگان دینی و نیز موسیقی سماع و عرفانی که جایگاه ویژه ای در میان  مردم داشته است .

3- عدم حمایت های دولت و حتی مردمی یعنی برای رشد و توسعه موسیقی در سایر جوامع تشکل ها و انجمن هاو مراکز تحقیقی موسیقی راه اندازی شده و هنر موسیقی مورد حمایت قرار می گیرد که این مسئله در بلوچستان متاسفانه هنوز شکل نگرفته .

2- به عنوان یک فرد بلوچ رابطه موسیقی و حضور آن را در زندگی بلوچ چگونه تفسیر می نمائید ؟

بلوچ با موسیقی متولد می شود و مراسم  تولد وی که به آن شپتاکی می گویند با موسیقی گرامی داشته می شود و به هنگام مرگ نیز از موسیقی جدایی نداردو برایش موتک نغمه سرایی می کنند ودر فراغ عزیزان خود بلوچ با زهیروک  آلام و درد جدایی را تا حدودی فراموش می کند . در زندگی بلوچ همه  جا موسیقی حضور چشمگیری دارد در عروسی در عزا در تولد د ر مرگ  در برداست محصول در صید ماهی  در هنگام کار و تلاش  در عبادت و نیایش در آشپزی و در آرام  کردن کودک توسط مادر حتی برخی معتقدند که موسیقی  قبل از تولد و بعد از مرگ نیز با بلوچ همراه است یعنی قبل از تولد موسیقی ضربان قلب مادر و یا صدای دندانهای مادر هنگام خوردن غذا و نیز شنیدن موسیقی توسط مادر به جنین نیز منتقل می شود و در تسکین و رشد کودک اثر دارد و پس ار مرگ نیز اغلب عشاق در محل قبور بزرگانی که در زمان حیات خود هنرمندانه با شعر و موسیقی احساسات خود را به مریدان منتقل می نمودند پسس از مرگ نیز این ارتباط ادامه دارد .         

3- به عنوان مدیر صنایع دستی چه ارتباط و پیوند ویژه ای را بین موسیقی بلوچ و آفرینش های هنری –دستی می بینید ؟

مسلما هنرمند در هر رشته هنری آنچه بعنوان یک اثر هنری خلق می  کند متاثر از محیط اطراف خود الهام می گیرد بنابراین محیط اطراف هنرمندان صنایع دستی و سایر هنرها از جمله هنر موسیقی در بلوچستان مشترک است پس وجوه اشتراکی باید بین این دو اثر هنری وجود داشته باشد . این وجوه اشتراک طبیعت بلوچستان  آداب و رسوم و فرهنگ مردم است که در هر دو تاثیر گذار است  بعنوان مثال همانگونه که رنگ غالب در بلوچستان یعنی رنگ قرمز در آثار هنری صنایع دستی تاثیر گذاشته مسلما تاثیر خود را در موسیقی بلوچ نیز گذاشته است که این اثر گذاری بعنوان یک کار علمی و محقیق باید مورد بررسی قرار گیرد . گذاشته از پیوند و ارتباط این دو هنر ساخت سازهای محلی از رشته های اصیل و قدیمی صنایع دستی بلوچستان است که ذوق و روحیات هنرمند سازنده ساز که اغلب نوازنده ی آن ساز نیز می باشد هم در شیوه و شکل ساز اثر گذار است هم در اجرای موسیقی .

4- موسیقی بلوچی چه شباهت ها و اختلاف های سبکی ، فرعی و کیفیتی با موسیقی سایر ملیت های بومی و قومی ایران دارد؟

بلوچ به عنوان یکی از اصیل ترین بازمانده قوم آریایی مسلما از نظر زبان فرهنگ و حتی موسیقی  شباهت های زیادی با سایر اقوام آریایی دارد . موسیقی بلوچ نیز از این امر مثنی  نیست و از طرفی موسیقی بلوچ در جغرافیای خود همسایگانی داشته که داد و ستد های  هنری و فرهنگی داشته و دارد یعنی موسیقی بلوچ تاثیر در سایر موسیقی های ملل گذاشته  و از طرفی از موسیقی سایر ملل تاثیر گرفته حتی برخی از سازها که هم اکنون جزء لاینفک موسیقی بلوچ بشمار می آیند از موسیقی سایر ملل وارد  شده اند مانند بنجو